آنجا كه بسيارى از دريافت‌ها ، موجب تضادّ آراء و در بيش‌ترِ مواقع باعث رويارويى دانايان امّت با يكديگر است . چهار ، چون فهم‌ها « چنان كه افتد و دانى » همواره ، مقدمه و زمينه ساز رفتارها و اقدام‌هاى آدمى است . و روشن است ، كه اين تضادّ در فهم ، پيروان اين كتاب آسمانى و راه و رسم آئين محمّدى را در حوزه عمل به تضادّ و درگيرى با يكديگر واداشته است . و بايد بپذيريم كه عاملِ عمده در جبهه‌گيرىهاى شيعه و سنّى و ديگر فرقه‌هاى اسلامى و نزاع‌هاى خونين كلامى ، از همين تضادّ در فهم‌ها و برداشت‌هاى گوناگون ، مايه گرفته و مىگيرد . اگر چه عامل عمده و ويرانگر ، هواهاى نفسانى و هوس‌هاى شيطانى و تعصّب‌هاى جاهلانهء عالمانِ بىتعهّد است ، كه با « ترازوى دين ، كالاى اندك دنيا را خريده‌اند » ؛ آن‌ها كه محور براى گرداندن چرخ ستمگرىها و پلى براى عبور به فساد و تباهى و نردبان گمراهىِ خلق و مبلّغ تباهكارى و رهنوردِ راه خطاى ديگرانند . پنج ، از سوى ديگر ، مىبينيم كه اين درگيرىها و رويارويىها ، چگونه در طول تاريخ اسلام ، امّت اسلامى را پراكنده كرده و كامِ جانِ مصلحان و مسلمانان خيرانديش را آزرده است و چگونه مايهء ذلّت و زبونى گشته و رَمَقْ و رنگ و بوى مسلمانى را از آنان گرفته است . همان بلايى كه خداوند ، امّت محمّد صلى الله عليه و آله را از آن برحذر داشت : « وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ و وَلَا تَنزَعُوا فَتَفْشَلُوا وَتَذْهَبَ رِيحُكُمْ » . « 1 » و از خداوند و پيامبرش فرمانبردارى كنيد و با يكديگر ستيزه و كشمكش نكنيد كه سست شويد و شكوهتان از ميان برود .

--> ( 1 ) . همان ، آيهء 46 .